Του Γιώργου Μακρή
Δημοσίευση στην εφημερίδα "Βιγλάτορας", τ. Ιανουαρίου 2004

Την 1/1/2004 βρεθήκαμε στην περιοχή του Γέρακα Δήμου Ζάρακα ομάδα του Σπηλαιολογικού Ομίλου Ταϋγέτου-Πάρνωνα «ο ΠΟΣΕΙΔΩΝ» με αρχηγό αποστολής τον Γιάννη Κυριακάκη, τον πρόεδρό του Γιάννη Κοφινά τον Χρήστο Παναγιωτόπουλο, τον Θεόδωρο Μυλωνάκο και τον γράφοντα (μέλος ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο.). Η σπηλαιολογική αποστολή οργανώθηκε με άδεια της διεύθυνσης Σπηλαιολογίας – Παλαιοανθρωπολογίας του ΥΠ.ΠΟ.

Το μεσημέρι της Πρωτοχρονιάς για το καλό ξεκίνημα της χρονιάς στις εξερευνήσεις μας, συγκεντρωθήκαμε στο γραφικό λιμάνι του Γέρακα, το οποίο είναι μοναδικό για τα Ελληνικά δεδομένα, έχοντας όλα τα απαραίτητα υλικά για την αποστολή. Ο πάρεδρος του Γέρακα Κουλούρης Θόδωρος, ο οποίος είναι νέο μέλος του Ομίλου και ο αντιδήμαρχος του δήμου Ζάρακα Κουλούρης Παναγιώτης, θα μας οδηγούσαν στο σπηλαιοβάραθρο, αφού τελείωσε το κόψιμο της πίτας του Δήμου στη πρωτεύουσά του Ρηχειά, στην οποία παραβρεθήκαμε. Ο καιρός ήταν βροχερός και έπρεπε να μην χάσουμε πολύτιμο χρόνο. Οι πρώτες ψιχάλες έπεσαν και η ομάδα ξεκίνησε παίρνοντας το μονοπάτι προς την περιοχή βόρια, λίγο έξω από το κάστρο του Γέρακα. Μπροστά ο Θοδωρής μας οδηγούσε και πίσω εμείς με τα σακίδια στην πλάτη ακολουθούσαμε. Η απόσταση τελικά δεν ήταν μεγάλη και σε μερικά λεπτά είχαμε φτάσει κιόλας στον προορισμό μας. Η πρώτη επαφή στο «Πηγάδι» με το άνοιγμα του βαράθρου ήταν εντυπωσιακή. Πελεκημένες πέτρες πλαισίωναν το άνοιγμα, το οποίο είχε διαστάσεις (140χ55), ενώ στην μέση περίπου του ανοίγματος μια μεγάλη πέτρα τοποθετημένη κάθετα διαιρούσε περίπου στην μέση το άνοιγμα.

Ο Γιάννης Κυριακάκης ξεκίνησε το αρμάτωμα καθώς είναι αρχηγός αποστολής και υπεύθυνος για την διεξαγωγή της. Ο πάρεδρος του Γέρακα και ο αντιδήμαρχος μας εξιστόρησαν θρύλους, που έχουν ακουστεί κατά καιρούς για το σπηλαιοβάραθρο. Μιλούν για πελεκημένες τράπεζες και θολωτές γαλαρίες. Δεν λείπουν οι ιστορίες για θησαυρούς και επίδοξους λεϊλάτες, που προσπάθησαν να κατέβουν αφήνοντας πίσω τους σχοινιά και αυτοσχέδιες κατασκευές, προκειμένου να προσεγγίσουν τον πυθμένα του «Πηγαδιού».Ο Γιάννης Κοφινάς βιντεοσκοπούσε και φωτογράφιζε, καταγράφοντας έτσι την προετοιμασία.

Σε λίγο όλα ετοιμάστηκαν και ο Γιάννης Κυριακάκης πέρασε το σχοινί στον καταβατήρα του, ενώ με επιδέξιες κινήσεις εισήλθε στο πηγάδι προσέχοντας να μην γλιστρήσει στα βρεγμένα τοιχώματα. Μια τελευταία ματιά μας έκανε να παρατηρήσουμε ότι η πέτρα που διαιρούσε το άνοιγμα στα δύο είχε σπάσει στην μια της πλευρά, με αποτέλεσμα να έχει μετακινηθεί και εν συνεχεία να σφηνωθεί μερικά εκατοστά ποιο κάτω. Ίσως σκοπίμως να είχε τοποθετηθεί εκεί για αντιστήριξη των δύο μεγάλων πλευρών ή κάποιο άλλο λόγο. Αφού ασφαλίσαμε καλού-κακού την πέτρα δένοντας την με συρματόσχοινα, ξεκινήσαμε την κατάβαση.

Στη συνέχεια ανοίγεται μπροστά μας διάκλαση και μόνο στην νότια πλευρά αυτής συνεχίζεται η ανθρώπινη επέμβαση μέχρι τον πυθμένα, συμπληρώνοντας έτσι 30 μέτρα από την επιφάνεια.

Στην ανατολική πλευρά κατά την κάθοδό μας παρατηρήσαμε ένα πατάρι που δείχνει συνέχεια σε ένα φυσικό άνοιγμα, στο οποίο δεν επιχειρήσαμε να πάμε, γιατί χρειαζόταν αρμάτωμα πράγμα που σήμαινε καθυστέρηση. Ένα σχοινί δεμένο σε μια άγκυρα από βάρκα κρέμονταν στο δύσκολο αναρριχητικό σημείο του παταριού, προδίδοντας ότι είχε προσεγγισθεί παλιότερα από επίδοξους εξερευνητές.

Σε μερικά λεπτά τα μέλη τις ομάδας βρέθηκαν στον πυθμένα του «Πηγαδιού». Παρατηρήσαμε δεξιά αριστερά για τυχόν περάσματα, αφού πρώτα βγάλαμε τις ζώνες που χρησιμοποιούμε για να ανεβοκατεβαίνουμε τα σχοινιά. Ένας τεράστιος βράχος κλίνει την διαδρομή προς την δυτική πλευρά του σπηλαίου. Αριστερά του βράχου παρατηρείται η ύπαρξη γλυκού νερού σε έκταση του ενός τετραγωνικού μέτρου και βάθους 30 εκ, περίπου. Τελικά, ίσως αυτό το υπεράνθρωπο έργο να οφείλεται στο ποιο πολύτιμο αγαθό της φύσης, το νερό. Πιθανόν η λάξευση να διευκόλυνε την κατάβαση ξύλινης παραλληλόγραμμης κατασκευής με βαρούλκο, στην οποία τοποθετούσαν πήλινα αγγεία, ξύλινα βαρέλια ή ασκιά και με την συνοδεία ανθρώπου που τα τροφοδοτούσε και ανέλκυαν το νερό, ενώ αυτό βρίσκεται δίπλα από το σημείο καθόδου. Δεν υπάρχουν αναφορές για την χρήση του «Πηγαδιού» τα τελευταία χρόνια, που σημαίνει πως η χρησιμότητα του ξεχάστηκε μέσα στους αιώνες.

Αξιοσημείωτο είναι να πούμε πως η περιοχή του Ζάρακα αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα με την ύπαρξη νερού. Η μοναδική φυσική πηγή βρίσκεται πολλά χιλιόμετρα μακριά, στη θέση του Ασκληπιείου στο Κυπαρίσσι. Τα άλλα χωριά χρησιμοποιούν το βρόχινο νερό με στέρνες.

Ένα στενό πέρασμα ήταν αρκετό για να βρεθεί συνέχεια σε πανέμορφες αίθουσες, πλούσιες σε σταλακτιτικό αλλά και σταλαγμιτικό υλικό. Η διαδρομή συνεχίστηκε τελειώνοντας ύστερα από 115 μέτρα διαδρομής σε αίθουσα με αισθητή την ύπαρξη του νερού. Δεξιά και αριστερά της αίθουσας υπάρχουν λιμναία τμήματα που το βάθος δείχνει να πλησιάζει τα πέντε μέτρα. Στην επιφάνεια του λιμναίου τμήματος παρατηρήθηκε πως το νερό είναι ελαφρά γλυφό. Μέσα σε αυτό διακρίνεται διάκοσμος που σχηματίστηκε παλαιότερες εποχές πριν την άνοδο των υδάτων. Αποδεικνύεται ότι η διάκλαση (ρήγμα) γέμισε με το νερό της θάλασσας μετά την περίοδο των παγετώνων. Μελλοντική σπηλαιοκατάδυση θα μας δώσει πληροφορίες για τυχόν συνέχεια του σπηλαίου. Παρατηρήθηκε πλούσιος διάκοσμος με επικράτηση του κόκκινου και λευκού χρώματος. Επίσης μερικά δολιχόποδα. Στην είσοδο της τελευταίας αίθουσας, που η υπερκείμενη πλαγιά κατηφόριζε προς τα σπίτια του Λιμανιού, μία ρίζα δένδρου κατέβαινε από την χαμηλή οροφή. Οι μετρήσεις στην τελευταία αίθουσα έδειξαν θερμοκρασία 20 βαθμών Κελσίου και υγρασία 85%.